Cinsel yolla bulaşan hastalıklar, cinsel birliktelik esnasında kadın ya da erkek fark etmeden her iki kişiden birbirine bulaşabilmektedir. Genelde korunmasız cinsel ilişki esnasında kişiden kişiye vücut salgısı yoluyla bulaşmaktadır. Bununla birlikte cinsel ilişki esnasında bulaş görülmesine rağmen az görülse de kan ve kan ürünlerinin nakli, cerrahi müdahale, diş çekimi, hastalıklı anneden hamilelik, doğum sırasında bebeğe bulaşma gibi durumlarla da görülebilmektedir.
Pek çok bakterinin, virüsün, mantarın, parazitin, cinsel yolla bulaşan hastalıklara sebep olduğunu söylemek mümkündür. Bu enfeksiyonlar bazen geçici ve kısa süreli olabiliyorken bazen ciddi sağlık sorunlarıyla karşılaşılmaktadır. Bu doğrultuda özellikle hayati tehlike oluşturan ve ölümcül risk taşıyan cinsel hastalıkların teşhisi zaman kaybetmeden konulmalıdır.
Cinsel Yolla Bulaşan Sık Görülen Hastalıklar
Yaygın görülen cinsel yolla bulaşan hastalıkların neler olduğu, kadınlarda ve erkeklerde nasıl seyrettiği, cinsel birliktelikle bulaşan enfeksiyonlar, virüsler, bakteriler gibi ciddi olan hastalıklarda önlemlerin nasıl alınması gerektiğini bilmek gerekir. Bir yandan da cinsel temas çeşitlerine göre hangi hastalıkların daha sık görüldüğü kritik değerlendirmeler içermekte olup hastalıkların teşhisinde ve tedavisinde ne tür önlemler alındığı ve hastalıkla ilgili pek çok detay kadın doğum uzmanı Op. Dr. Çağlar Yazıcıoğlu tarafından hastalara belirtilmektedir.
Cinsel yolla bulaşan sık görülen hastalıklar şöyle değerlendirilebilir:
- Trikomoniyaz: Cinsel yolla bulaşan en yaygın hastalıklardan biridir. Bu enfeksiyon çeşidi, kadınlarda fazla belirti göstermeden iyileşebilmesidir. Hastalığın meydana getirdiği belirtilerse genelde pis koku, vajinal akıntı, vajinal akıntıya ilave olarak genital kaşıntı, idrar yaparken yanmadan oluşmaktadır.
- Hepatit B: Kan sıvılarından alınmış ürünler aracılığıyla bulaştığı bilinen Hepatit B, cinsellik esnasında da bulaşan bir virüstür. Karaciğerde hasara sebep olabilen bu hastalığın sonucunda, siroz ve karaciğer kanserinin görülme sıklığında artış olmaktadır. Erken teşhisle tedaviye başlanmalıdır.
- Sifiliz: Bir tür bakteri türü tarafından cinsel temasla bulaşan enfeksiyon çeşididir. Oldukça ciddi bir enfeksiyon olarak bilinmektedir. Erkenden belirti göstermediğinden enfeksiyon ilerlediğinde daha büyük sorunlar yaşanabilmektedir.
- Bel soğukluğu: Bir çeşit bakteri yoluyla ortaya çıkan bu hastalık, cinsel temasla bulaşmaktadır. Vücudun nemli ve ılık olduğu kısımlara yapışıp enfeksiyona sebep olmaktadır. Daha çok idrarın mesaneden boşaldığı tüpte, boğazda, gözlerde, vajina ve anüste görülmektedir. Özellikle cinsel temas esnasında korunmaya dikkat etmeyen bireylerde daha fazla görülmektedir.
- AIDS: Bağışıklığın çökmesine sebep olan HIV virüsü pek çok enfeksiyona açık olmaya da neden olmaktadır. Bireyler HIV virüsü kaptıktan sonra vücudun sıvı bölgelerinde enfeksiyon kalmaktadır.
- Penis ve makat siğili: Cinsel yolla bulaşan yaygın bir virüs çeşididir. Yaklaşık 100 ya da daha fazla virüs türünü barındıran bir hastalıktır. Penis ve makat bölgesinde oluşan bu siğiller, tedavi yoluyla genelde iyileşebilmektedir.
- Vajina mantarı: Pek çok nedenden dolayı meydana gelmektedir. Terleme, vajina bölgesinin sürekli kirli olması, hijyenik olunmaması gibi durumlar söz konusu olduğunda vajinal mantarın görülme olasılığı yüksektir.
- Genital uçuk: Uçuğun meydana geldiği bölgede ağrı, su dolu kesecikler, ciltte çizikler ve çatlaklar görülebilmektedir. Böylece virüsün vücuda girmesi daha kolay hale gelmektedir.
Bu hastalıkların kontrol altında tutulması hem bireysel yönden hem de sağlık açısından oldukça önemlidir. Kişisel korunma yöntemleri hakkında bilgi eksiklikleri, yanlışlıkları ve yanlış inanışlar, enfeksiyonların yaygınlaşmasına ve sosyal problemlere yol açabilmektedir. Bu sebeple erken teşhis ve tedavinin önemi tüm cinsel yolla bulaşan hastalıklarda yadsınamaz.
Kadınlarda Daha Yaygın Görülen Cinsel Yolla Bulaşan Hastalıklar
Kadınlarda daha yaygın görülen cinsel yolla bulaşan hastalıklar ele alındığında; klamidya, gonore, genital uçuk, frengi, HPV ve HIV çok sık görülmektedir. Bu enfeksiyonlar, kadınlarda daha fazla ciddi sağlık sorunlarına yol açabilmektedir. Tedavi edilmediğinde kalıcı hasarlara sebep olabilmektedir. Kadınlar cinsel yolla bulaşan hastalıklara karşı daha savunmasız olabilmektedir. Bu yönüyle enfeksiyonların kadınların vücudunda bıraktıkları hasar daha fazla olabilmektedir.
Kadınlarda en yaygın görülen cinsel yolla bulaşan hastalıklardan biri de klamidya olarak bilinmektedir. Tedavi edilmeyen enfeksiyonlar, üst genital sisteme ilerleyebilmektedir. HPV virüsünün çeşitleri genital siğillere sebep olabilirken bazı yüksek riskli çeşitler, rahim ağzı hücrelerinde değişikliklere sebep olabilmektedir. Jinekolojik takip ve uygun taramalar bu hastalıkta önem taşımaktadır. Bel soğukluğunun da kadınlarda sessizce ilerlediğini söylemek mümkündür. Bu nedenle erken tedavi, ileride yaşanabilecek sorunların önüne geçmektedir.
Kadınlarda dönemsel ataklarla seyredebilen genital herpes, bazı kişilerde hafif seyredebilmektedir. Özel takip planı ve uygun sağlık desteğiyle kadınlar normal yaşamını devam ettirebilmektedir. Bazı kadınlarda uzun süre belirti göstermeyen cinsel yolla bulaşan hastalıklardan biri HIV enfeksiyonudur. Fiziksel sağlığın yanında üreme sağlığı, gebelik planı ve yaşam kalitesi açısından önemlidir. Riskli temas öyküsü olan kadınlarda değerlendirme önem taşımaktadır.
Aşılar
Cinsel yolla bulaşan hastalıkların önlenmesinde aşılar, oldukça önemli bir yer tutmaktadır. Özellikle HPV aşısı, belirli cinsel yolla bulaşan hastalık türlerine karşı oldukça etkilidir. HPV aşısı rahim ağzı kanseri, genital siğiller gibi HPV virüsüyle ilgili sağlık sorunlarını önlemeye yardımcı olmaktadır. Aynı zamanda hepatit B aşısı, cinsel yolla bulaşan hepatit B virüsüne karşı koruyucu etkiye sahiptir. Cinsel yolla bulaşan hastalıkların yayılmasını önlemek ve kişisel sağlığı korumak için aşılar oldukça etkilidir.
Düzenli taramalar ve sağlık kontrolleri, cinsel yolla bulaşan hastalıkların erken teşhisi ve tedavisi açısından kritik öneme sahiptir. Cinsel yolla bulaşan hastalıkların belirtilerini göstermeyen kişilerde bile enfeksiyon olma riski söz konusudur. Bununla birlikte cinsel partnerler de tarama testlerine tabi tutulduğunda enfeksiyonun yayılma riski azalmaktadır.
Düzenli sağlık kontrolü yapılması, kişilerin genel sağlık durumlarını takip etmek ve cinsel yolla bulaşan hastalıkların tanısını gecikmeden koymak için önemlidir. Sağlık kontrolleri esnasında cinsel organ, anüs ve ağız boşluğu incelenmekte ve olası enfeksiyon belirtileri değerlendirilmektedir. Kişilerin cinsel sağlık geçmişi ve risk etkenleri hakkında bilgi toplanarak gereken tarama testleri yapılmaktadır. Düzenli sağlık kontrolleri, cinsel yolla bulaşan hastalıkların erken tanısına ve tedavisine destek olmaktadır.
Düzenli sağlık kontrolleri ve tarama testleri, cinsel yolla bulaşan hastalıkların önüne geçilmesi ve kontrol altına alınması için oldukça kritik bir öneme sahiptir. Cinsel yolla bulaşan hiçbir hastalığın belirtileri göstermeyen kişiler için düzenli tarama testleri hayat kurtarıcıdır. Tarama testleri, enfeksiyonun erkenden teşhisi ve uygun tedavi yöntemleriyle enfeksiyonun yayılmasında etkilidir.
Tedavisi
Cinsel yolla bulaşan hastalıklar, günümüzde teşhis konulduktan sonra etkili ilaçlarla daha kolay tedavi edilebilmektedir. Erkeklerde idrar yolu, kadınlarda vajenden alınan bir kültür sonrasında antibiyotik tedavisiyle hızlı ve etkin bir tedavi mümkündür. Bel soğukluğu, klamidya, silfiliz ve mikoplazma gibi tedavi edilebilen hastalıklar, teşhis edildikten sonra antiviral ilaçlarla kontrol altına alınabilmektedir. Günümüzde HIV (AIDS) enfeksiyonlarında dahi etkin tedavi mümkündür.
Genel olarak cinsel yolla bulaşan hastalıkların tedavisi, tamamen tek bir şekilde yanıtlanamamaktadır. Her cinsel yolla bulaşan enfeksiyonun özellikleri birbirinden farklıdır. Bakteriyel enfeksiyonlar çoğu kez uygun antibiyotik tedavisiyle tamamen iyileştirilebilmektedir. Viral enfeksiyonlarsa her zaman tamamen ortadan kaldırılamayabilir. Günümüz tedavi yöntemleriyle kontrol altına alınması mümkündür.
Tedavi sürecinde en önemli nokta, kişilerin kendi kendilerine ilaç kullanmak yerine özellikle Çağlar Yazıcıoğlu gibi bu işin uzmanlarının değerlendirmesiyle hareket etmesidir. Yanlış ya da eksik tedavi, enfeksiyonun tamamen ortadan kalkmamasına sebep olabilmektedir. Belirtiler azaldığında enfeksiyonun tamamen geçtiği düşünülse de tedavi yarım kaldığında enfeksiyonun devam etmesi ve tekrar sorun oluşması söz konusudur.
Düzenli Takip
Cinsel yolla bulaşan hastalıklar ve takibiyaşam kalitesini korumada yadsınamaz. Tedavi sadece ilaçtan ibaret değildir. Düzenli takip de bu hastalıklarda sağlık yönetiminin bir parçasıdır. Özellikle bazı viral enfeksiyonlar söz konusu olduğunda düzenli takip yaşam kalitesini korumakta rol oynamaktadır.
Belirgin şikayetler olmadan da bazı enfeksiyonlar ilerleyebilmektedir. Kişi kendini tamamen iyi hissetse de bazı enfeksiyonlar fark edilmeden devam edebilmektedir. Bu sebeple sadece ağrı, akıntı ya da farklı belirtiler ortaya çıktığında değil gereken durumlarda sağlık değerlendirme yapılmaktadır.